Cần đảm bảo quyền bào chữa của người bị buộc tội
18h:32, ngày 06/24/2015
* Cần mở rộng trường hợp bắt buộc mời NBC.
Dự thảo BLTTHS(sửa đổi) có quy định việc chỉ định NBC được thực hiện trong những trường hợp NBBT, người đại diện theo pháp luật hoặc người thân thích của họ không mời NBC (Điều 108 dự thảo), đó là các trường hợp :
1.Bị can, bị cáo về tội theo khung hình phạt có hình phạt tù chung thân, tử hình được quy định tại Bộ luật Hình sự;
2.NBBT có nhược điểm về thể chất mà không thể tự mình thực hiện được quyền bào chữa; người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người chưa thành niên.
Việc mở rộng trường hợp bắt buộc chỉ định NBC cho bị can, bị cáo để thể chế hóa chính sách nhân đạo của Đảng, Nhà nước và phù hợp với điều kiện cụ thể nước ta. Nhưng nếu chỉ mở rộng trường hợp bắt buộc mời NBC cho bị can, bị cáo về tội theo khung hình phạt có mức cao nhất là tù chung thân, tử hình thì chưa thật sự mở rộng so với luật hiện hành ( bởi BLHS hiện hành có 22/272 tội danh thuộc 09 nhóm tội có quy định hình phạt cao nhất là án tử hình, trong 22 tội danh này đều có hình phạt tù chung thân và trong tương lai xu hướng sẽ bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội.). Nếu quy định bắt buộc mời NBC cho bị can, bị cáo đối với tội có khung hình phạt tù từ 12 năm hoặc 15 năm tù trở lên thì quá rộng. Quy định như vậy sẽ ảnh hưởng đến ngân sách do tăng gấp chục lần số lượng NBC và cũng ảnh hưởng đến dịch vụ pháp lý của luật sư (Hiện nay ở một số tỉnh, thành phố, luật sư hành nghề chủ yếu thực hiện dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực hoạt động tố tụng).Vì vậy, cần mở rộng trường hợp bắt buộc mời NBC cho NBBT về tội có hình phạt từ 20 năm tù trở lên, thay vì chỉ có tử hình như luật hiện hành và bổ sung với NBBT thuộc diện được trợ giúp pháp lý.
Luật Luật sư (sửa đổi, bổ sung 2012), Luật Trợ giúp pháp lý đã quy định tổ chức hành nghề luật sư, Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý có nghĩa vụ thực hiện trợ giúp pháp lý (trong đó có nghĩa vụ thực hiện bào chữa theo chỉ định). Với nguồn lực gần 10.000 luật sư, trên 500 Trợ giúp viên pháp lý như hiện nay thì việc mở rộng các trường hợp bắt buộc mời NBC cho bị can, bị cáo về tội có hình phạt tù 20 năm tù trở lên; người có nhược điểm về thể chất mà không thể tự mình thực hiện được quyền bào chữa; người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người chưa thành niên; các đối tượng thuộc diện trợ giúp pháp lý là có thể thực hiện được .
*Thủ tục "Cấp Giấy đăng ký bào chữa"liệu đã hợp lý?
Thực tiễn thi hành BLTTHS 2003 cho thấy rằng, quy định về thủ tục "Cấp Giấy chứng nhận người bào chữa" là rào cản lớn đối với hoạt động tham gia tố tụng hình sự của luật sư, ảnh hưởng đến quyền được bào chữa của bị can, bị cáo. Dự thảo BLTTHS (sửa đổi) đã chỉnh sửa theo hướng thay quy định“ cấp giấy chứng nhận NBC ” bằng quy định “cấp giấy đăng ký bào chữa”. Đồng thời, rút ngắn thời hạn cấp đăng ký. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải xem xét, cấp giấy đăng ký bào chữa trong thời hạn 12 giờ đối với trường hợp bào chữa cho người bị tạm giữ, 24 giờ đối với trường hợp bào chữa cho bị can, bị cáo, kể từ khi nhận được đủ giấy tờ theo quy định của BLTTHS. Như vậy, về thủ tục tố tụng, dự thảo luật chưa dứt khoát cơ chế xin - cho liên quan đến việc cấp giấy chứng nhận chuyển sang hình thức cấp giấy đăng ký. Vấn đề này còn nhiều ý kiến khác nhau, cần xin ý kiến Quốc hội.
Việc thay thủ tục"cấp giấy Chứng nhận bào chữa" sang thủ tục"cấp giấy Đăng ký bào chữa" như dự thảo chẳng qua chỉ thay đổi về hình thức? Nếu thay bằng việc đăng ký bào chữa thì khi luật sư xuất trình đủ các giấy tờ đăng ký thì cơ quan tiến hành tố tụng phải tiến hành việc đăng ký cho luật sư (Ghi nhận ngay vào sổ đăng ký bào chữa), mà không cần phải quy định thêm thủ tục cấp. Bởi thủ tục cấp giấy chứng nhận là rào cản lớn nhất hạn chế quyền hành nghề của luật sư trong thực tiễn. Dự thảo luật vẫn thiên hướng về thủ tục cấp giấy đăng ký là không hợp lý, cần xem xét loại bỏ thủ tục không cần thiết.
*Hạn chế số lượng NBC là vi hiến.
Khoản 3, Điều 56 BLTTHS 2003 quy định:“Một NBC có thể bào chữa cho nhiều người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong cùng một vụ án, nếu quyền và lợi ích của họ không đối lập nhau. Nhiều NBC có thể bào chữa cho một người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Thế nhưng khoản 3, Điều 50 dự thảo BLTTHS (sửa đổi) lại có nội dung khống chế số lượng người bào chữa: “Một NBBT có thể mời nhiều người bào chữa, nhưng không quá 05 người.”
Thực tiễn thi hành BLTTHS 2003 không có vướng mắc, bất cập về khoản 3 điều này. BLTTHS 2003, Luật Luật sư không hạn chế số lượng người bào chữa theo yêu cầu của bị can, bị cáo nếu họ có điều kiện mời. Thực tiễn đã có vụ án nhiều luật sư tham gia bào chữa theo yêu cầu của một bị cáo, đã có vụ nhiều luật sư tham gia bào chữa miễn phí cho bị cáo có dấu hiệu bị oan sai. Việc hạn chế số lượng NBC như dự luật này có thể coi là bước lùi so với luật hiện hành, vô hình chung đã hạn chế quyền con người, hạn chế quyền của người buộc tội, nhất là NBBT đang bị bắt tạm giữ, tạm giam…
Vì vậy, cần bỏ đoạn “nhưng không được quá 5 người” tại đoạn cuối khoản 3, Điều 50 dự thảo BLTTHS sửa đổi.
BLTTHS (sửa đổi) cần quy định cụ thể để đảm bảo người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa (khoản 4, Điều 31 Hiến pháp ) và nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm (khoản 5, Điều 103) Hiến pháp 2013.
Dự thảo BLTTHS(sửa đổi) có quy định việc chỉ định NBC được thực hiện trong những trường hợp NBBT, người đại diện theo pháp luật hoặc người thân thích của họ không mời NBC (Điều 108 dự thảo), đó là các trường hợp :
1.Bị can, bị cáo về tội theo khung hình phạt có hình phạt tù chung thân, tử hình được quy định tại Bộ luật Hình sự;
2.NBBT có nhược điểm về thể chất mà không thể tự mình thực hiện được quyền bào chữa; người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người chưa thành niên.
Việc mở rộng trường hợp bắt buộc chỉ định NBC cho bị can, bị cáo để thể chế hóa chính sách nhân đạo của Đảng, Nhà nước và phù hợp với điều kiện cụ thể nước ta. Nhưng nếu chỉ mở rộng trường hợp bắt buộc mời NBC cho bị can, bị cáo về tội theo khung hình phạt có mức cao nhất là tù chung thân, tử hình thì chưa thật sự mở rộng so với luật hiện hành ( bởi BLHS hiện hành có 22/272 tội danh thuộc 09 nhóm tội có quy định hình phạt cao nhất là án tử hình, trong 22 tội danh này đều có hình phạt tù chung thân và trong tương lai xu hướng sẽ bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội.). Nếu quy định bắt buộc mời NBC cho bị can, bị cáo đối với tội có khung hình phạt tù từ 12 năm hoặc 15 năm tù trở lên thì quá rộng. Quy định như vậy sẽ ảnh hưởng đến ngân sách do tăng gấp chục lần số lượng NBC và cũng ảnh hưởng đến dịch vụ pháp lý của luật sư (Hiện nay ở một số tỉnh, thành phố, luật sư hành nghề chủ yếu thực hiện dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực hoạt động tố tụng).Vì vậy, cần mở rộng trường hợp bắt buộc mời NBC cho NBBT về tội có hình phạt từ 20 năm tù trở lên, thay vì chỉ có tử hình như luật hiện hành và bổ sung với NBBT thuộc diện được trợ giúp pháp lý.
Luật Luật sư (sửa đổi, bổ sung 2012), Luật Trợ giúp pháp lý đã quy định tổ chức hành nghề luật sư, Luật sư, Trợ giúp viên pháp lý có nghĩa vụ thực hiện trợ giúp pháp lý (trong đó có nghĩa vụ thực hiện bào chữa theo chỉ định). Với nguồn lực gần 10.000 luật sư, trên 500 Trợ giúp viên pháp lý như hiện nay thì việc mở rộng các trường hợp bắt buộc mời NBC cho bị can, bị cáo về tội có hình phạt tù 20 năm tù trở lên; người có nhược điểm về thể chất mà không thể tự mình thực hiện được quyền bào chữa; người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người chưa thành niên; các đối tượng thuộc diện trợ giúp pháp lý là có thể thực hiện được .
*Thủ tục "Cấp Giấy đăng ký bào chữa"liệu đã hợp lý?
Thực tiễn thi hành BLTTHS 2003 cho thấy rằng, quy định về thủ tục "Cấp Giấy chứng nhận người bào chữa" là rào cản lớn đối với hoạt động tham gia tố tụng hình sự của luật sư, ảnh hưởng đến quyền được bào chữa của bị can, bị cáo. Dự thảo BLTTHS (sửa đổi) đã chỉnh sửa theo hướng thay quy định“ cấp giấy chứng nhận NBC ” bằng quy định “cấp giấy đăng ký bào chữa”. Đồng thời, rút ngắn thời hạn cấp đăng ký. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải xem xét, cấp giấy đăng ký bào chữa trong thời hạn 12 giờ đối với trường hợp bào chữa cho người bị tạm giữ, 24 giờ đối với trường hợp bào chữa cho bị can, bị cáo, kể từ khi nhận được đủ giấy tờ theo quy định của BLTTHS. Như vậy, về thủ tục tố tụng, dự thảo luật chưa dứt khoát cơ chế xin - cho liên quan đến việc cấp giấy chứng nhận chuyển sang hình thức cấp giấy đăng ký. Vấn đề này còn nhiều ý kiến khác nhau, cần xin ý kiến Quốc hội.
Việc thay thủ tục"cấp giấy Chứng nhận bào chữa" sang thủ tục"cấp giấy Đăng ký bào chữa" như dự thảo chẳng qua chỉ thay đổi về hình thức? Nếu thay bằng việc đăng ký bào chữa thì khi luật sư xuất trình đủ các giấy tờ đăng ký thì cơ quan tiến hành tố tụng phải tiến hành việc đăng ký cho luật sư (Ghi nhận ngay vào sổ đăng ký bào chữa), mà không cần phải quy định thêm thủ tục cấp. Bởi thủ tục cấp giấy chứng nhận là rào cản lớn nhất hạn chế quyền hành nghề của luật sư trong thực tiễn. Dự thảo luật vẫn thiên hướng về thủ tục cấp giấy đăng ký là không hợp lý, cần xem xét loại bỏ thủ tục không cần thiết.
*Hạn chế số lượng NBC là vi hiến.
Khoản 3, Điều 56 BLTTHS 2003 quy định:“Một NBC có thể bào chữa cho nhiều người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trong cùng một vụ án, nếu quyền và lợi ích của họ không đối lập nhau. Nhiều NBC có thể bào chữa cho một người bị tạm giữ, bị can, bị cáo. Thế nhưng khoản 3, Điều 50 dự thảo BLTTHS (sửa đổi) lại có nội dung khống chế số lượng người bào chữa: “Một NBBT có thể mời nhiều người bào chữa, nhưng không quá 05 người.”
Thực tiễn thi hành BLTTHS 2003 không có vướng mắc, bất cập về khoản 3 điều này. BLTTHS 2003, Luật Luật sư không hạn chế số lượng người bào chữa theo yêu cầu của bị can, bị cáo nếu họ có điều kiện mời. Thực tiễn đã có vụ án nhiều luật sư tham gia bào chữa theo yêu cầu của một bị cáo, đã có vụ nhiều luật sư tham gia bào chữa miễn phí cho bị cáo có dấu hiệu bị oan sai. Việc hạn chế số lượng NBC như dự luật này có thể coi là bước lùi so với luật hiện hành, vô hình chung đã hạn chế quyền con người, hạn chế quyền của người buộc tội, nhất là NBBT đang bị bắt tạm giữ, tạm giam…
Vì vậy, cần bỏ đoạn “nhưng không được quá 5 người” tại đoạn cuối khoản 3, Điều 50 dự thảo BLTTHS sửa đổi.
BLTTHS (sửa đổi) cần quy định cụ thể để đảm bảo người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa (khoản 4, Điều 31 Hiến pháp ) và nguyên tắc tranh tụng trong xét xử được bảo đảm (khoản 5, Điều 103) Hiến pháp 2013.
ĐẠI HƯNG ghi
Chưa có bình luận