Luật sư Đỗ Ngọc Thịnh - Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam

Kính thưa: Các vị chủ tọa Hội nghị

Kính thưa: Các quý vị đại biểu

Chúng tôi cảm ơn Ban Tổ chức hội nghị đã mời và tạo điều kiện cho Liên đoàn Luật sư Việt Nam được phát biểu trong hội nghị quan trọng này. Chúng tôi cho rằng: Việc cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia đây có thể được coi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của đất nước ta trong câu chuyện hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay với một tinh thần doanh nghiệp Việt Nam không thể thua khi tham gia vào sân chơi chung của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Do đó, chúng tôi đồng tình với việc triển khai Nghị quyết 19-2016 về cải thiện môi trường kinh doanh nâng cao năng lực cạnh tranh Quốc gia trong điều kiện hội nhập quốc tế sâu rộng của đất nước ta hiện nay.

Kính thưa quý vị đại biểu, tại Nghị quyết 19-2016 tại điểm 21, 22 có xác định trách nhiệm của Liên đoàn Luật sư Việt Nam, chúng tôi xin được báo cáo hội nghị như sau:

          1. Liên đoàn Luật sư Việt Nam thông qua các Đoàn Luật sư và một số tổ chức trực thuộc như Câu lạc bộ Luật sư thương mại quốc tế Việt Nam là đầu mối tập hợp được nhiều ý kiến phản biện chính sách từ các luật sư hành nghề trong lĩnh vực thương mại và đầu tư để phản ánh tới các cơ quan nhà nước. Liên đoàn sẽ tiếp tục đồng hành với sự tham gia của các luật sư để cùng Chính phủ để đẩy mạnh và nâng cao chất lượng trong việc đóng góp và phản biện chính sách pháp luật.

          2. Liên đoàn Luật sư Việt Nam hiện có đội ngũ luật sư đã tham gia tích cực vào Đề án 30 về cải cách thủ tục hành chính của Chính phủ trong 05 năm trở lại đây và hiện nay vẫn tham gia tích cực trong công tác này với tư cách là một thành viên của Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ. Với trách nhiệm được giao tại Nghị quyết 19, Liên đoàn sẽ tập trung nghiên cứu, rà soát và đóng góp ý kiến đề xuất đơn giản hóa đối với các TTHC đang gây khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp như thành lập doanh nghiệp, đầu tư, xuất nhập khẩu, thuế, đất đai, xây dựng.... Liên đoàn sẵn sàng phối hợp với các cơ quan trung ương và địa phương để cùng rà soát và nghiên cứu phương án đơn giản hóa các thủ tục hành chính ở các lĩnh vực được giao.

          3. Đặc biệt Liên đoàn Luật sư Việt Nam với kinh nghiệm và năng lực từ các luật sư hành nghề trong lĩnh vực tố tụng dân sự, thương mại, thủ tục giải quyết phá sản, tái cấu trúc doanh nghiệp có thể hỗ trợ việc thực thi một cách tốt nhất tinh thần cải cách thủ tục hành chính tư pháp trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Luật Phá sản 2014 để góp phần đơn giản hóa và rút ngắn thời gian giải quyết các TTHC về phá sản và các thủ tục liên quan đến giải quyết các tranh chấp thương mại (cải cách TTHC tư pháp trước khi tòa án thụ lý và trong quá trình giải quyết tranh chấp hợp đồng), góp ý để nâng cao hiệu quả công tác thi hành án nhằm rút ngắn thời gian theo yêu cầu của Nghị quyết 19-2016 của Chính phủ.

          4. Đối với hai nhóm thủ tục về giải quyết phá sản và giải quyết tranh chấp hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc đối với doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy:

          Thứ nhất về giải quyết tranh chấp:

          -  Khi các bên chọn trọng tài thì thủ tục có thể đơn giản dễ dàng hơn trong quá trình giải quyết tranh chấp đồng thời rút ngắn được thời gian cũng như việc đảm bảo bí mật cho doanh nghiệp, tránh xung đột và căng thẳng.

          - Tuy vậy, nếu vẫn chọn giải quyết tranh chấp tại tòa án đó cũng là lựa chọn bất đắc dĩ của các doanh nghiệp bởi thủ tục còn nhiều phức tạp và kéo dài. Thực tiễn cho thấy ngay khi doanh nghiệp khởi kiện ra tòa án thì việc xác định trụ sở chính của bị đơn để xác định thẩm quyền của tòa án giải quyết tranh chấp là một điều rất khó khăn, bởi thường địa điểm kinh doanh của doanh nghiệp khác với nơi đặt trụ sở chính ghi trong giấy phép đăng ký kinh doanh.

          Thứ hai về vấn đề giải quyết phá sản:

          - Luật Phá sản 2014 có hiệu lực từ 01 tháng 01 năm 2015 đã có nhiều quy định khắc phục hạn chế về thủ tục phá sản doanh nghiệp trước đây. Tuy nhiên, việc yêu cầu tòa án tuyên bố phá sản đối với doanh nghiệp vẫn là một hạn chế và ít xảy ra trong thực tiễn. Khi doanh nghiệp và hợp tác xã lâm vào tình trạng phá sản thì gần như không còn tài sản và thủ tục tuyên bố phá sản chỉ là một thủ tục mang tính hình thức.

          - Trong khi theo quy định thì doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày đến hạn thì lâm vào tình trạng phá sản và khi có yêu cầu tòa án tuyên bố phá sản.

          - Đồng thời, việc yêu cầu mở thủ tục phá sản và quản lý tài sản của doanh nghiệp còn quy định phức tạp khi thực hiện do đó tính khả thi thực hiện Luật Phá sản còn hạn chế.

          Thông qua diễn đàn quan trọng này, Liên đoàn Luật sư Việt Nam có một số kiến nghị như sau:

          Thứ nhất: khi nghiên cứu Nghị quyết số 19-2016, chúng tôi nhận thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc tiếp tục đề ra những nhiệm vụ, giải pháp để cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy vậy, chúng tôi nhận thấy Nghị quyết 19-2016 chưa nêu bật được vai trò của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong vai trò nhạc trưởng để thực hiện thẩm quyền trong việc kiểm tra, giám sát, đôn đốc, phối hợp các nhiệm vụ, giải pháp đã được Chính phủ giao cho các Bộ ban ngành trong Nghị quyết 19-2016.

          Tại điểm n mục 1 phần III của Nghị quyết 19-2016, trách nhiệm của Bộ ngành và địa phương có nêu: Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ lập các đoàn để kiểm tra việc thực hiện Nghị quyết 19, nếu chỉ nêu như vậy, là chưa đủ mạnh, đủ tầm để có thể đưa Nghị quyết vào cuộc sống và hiệu quả để có thể thật sự cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực quốc gia.

          Theo đề xuất của chúng tôi: Chính phủ cần phải đóng được vai trò nhạc trưởng để đảm bảo cho các nhiệm vụ, giải pháp đã giao cho Bộ ngành, địa phương không thể có lý do nào mà không thực hiện nghiêm túc và cần phải được thực hiện có hiệu quả Nghị quyết 19 đã đề ra. Và nếu trong trường hợp các Bộ ngành, địa phương không thực hiện nghiêm túc Nghị quyết 19 thì phải chịu trách nhiệm trước Chính phủ đồng thời Chính phủ sẽ có các chế tài xử lý việc chần chừ, không nghiêm túc, thực hiện kém hiệu quả Nghị quyết 19 khi quy định về trách nhiệm của các chủ thể đó.

          Thứ hai: Điểm yếu nhất của việc thực thi quyền lực nhà nước trong thời gian vừa qua đó là khả năng kiểm soát quyền lực và phối hợp việc thực thi quyền lực nhà nước trong đó có quyền hành pháp của Chính phủ, của các Bộ ngành và địa phương, đây vẫn là điểm yếu chưa được khắc phục cơ bản. Vì thế việc cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia từ khi có Nghị quyết 19-2014 cho đến nay tuy đã có một số cải thiện về môi trường kinh doanh nhưng về cơ bản chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của đất nước khi đã bước sang một giai đoạn mới của sự phát triển và hội nhập quốc tế.

          Khi nghiên cứu Nghị quyết 19-2016, chúng tôi vẫn nhận thấy điểm yếu này vẫn chưa có giải pháp khắc phục cơ bản để có thể tạo bước đột phá trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực quốc gia. Chúng tôi kiến nghị với Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ khi thực hiện Nghị quyết 19-2016 cần phải có giải pháp khắc phục những tồn tại và hạn chế như đã phân tích bên trên.

          Để kết thúc bài tham luận, chúng tôi xin được trích dẫn câu nói của nhà trết học cổ đại Aristotle cách đây mấy nghìn năm như sau: “Một nhà nước tốt là một nhà nước mà ở đó những người cai trị bản thân họ cũng sẽ bị cai trị”. Bản chất của câu nói đó, không có gì khác ngoài khả năng kiểm soát quyền lực nhà nước của chính nhà nước đó.

Xin cảm ơn quý vị đại biểu đã chú ý lắng nghe.