Bộ luật hình sự (BLHS) là đạo luật đồ sộ và có tầm ảnh hưởng chỉ sau Hiến pháp. Thế nhưng việc sửa đổi BLHS 2015 lại được cho là gấp gáp. Có đại biểu đề nghị Quốc hội làm việc thêm ngày thứ Bảy để có thêm thời gian nghiên cứu tài liệu. Khoản 3 Điều 19 Dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi quy định người bào chữa cho bị cáo phải chịu trách nhiệm hình sự do không tố giác khách hàng về các tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia và các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại Điều 389 BLHS.

Rủi to dễ dẫn tới tai nạn nghề nghiệp

Tại phiên thảo luận ngày 24/05 về dự án BLHS 2015 sửa đổi, Luật sư – Tiến sỹ Đỗ Ngọc Thịnh, đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa, Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, lấy ví dụ khi luật sư thấy thân chủ chuẩn bị thực hiện việc khủng bố hoặc tham gia kế hoạch khủng bố, đặt bom ở đâu đó sẽ gây thiệt hại cho cộng đồng xã hội và nhà nước, trong trường hợp đó luật sư phải có trách nhiệm tố giác tội phạm vì đây là trách nhiệm công dân. Nhưng trong BLHS quy định về các tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng có tới 84 tội, điều này rất dễ dẫn đến sự "tai nạn nghề nghiệp" cho luật sư.

“Tôi đề nghị cần khoanh lại những tội phạm nào mà luật sư cần tố giác tội phạm. Trước tiên, tôi đồng ý các tội xâm phạm an ninh quốc gia được quy định tại Điều 108 đến Điều 121 thì luật sư phải tố giác tội phạm trong trường hợp khi các tội phạm này chưa thực hiện hoặc có kế hoạch thực hiện,” đại biểu Đỗ Ngọc Thịnh nêu ý kiến.

Luật sư tố giác thân chủ có thể vi phạm quyền con người của bị can, bị cáo

Để làm rõ hơn ý kiến của Luật sư Đỗ Ngọc Thịnh, Luật sư Trương Trọng Nghĩa, đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh, Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cho rằng luật hiện nay đang đánh đồng người bào chữa là luật sư và người bào chữa không là luật sư. Trong khi các luật sư chịu chi phối bởi rất nhiều điều: phải học Đại học luật 4 năm, học nghề 12 tháng, tập sự 12 tháng, tốt nghiệp kỳ thi hết tập sự, chịu sự điều chỉnh của Luật luật sư, Điều lệ Liên đoàn luật sư Việt Nam, quy tắc đạo đức ứng xử nghề nghiệp và nhiều quy định nội bộ khác. Trong khi những người bào chữa khác không phải chịu sự chi phối đó. Do đó, cụm từ "người bào chữa" chịu ảnh hưởng rất nhiều và đối với người luật sư tham gia bào chữa thì trách nhiệm và ràng buộc hết sức nặng nề.

“Tôi có những băn khoăn như luật sư mà tố giác thân chủ thì có thể vi phạm nguyên tắc suy đoán vô tội,” ông Trương Trọng Nghĩa nói. “Theo nguyên tắc này, một người coi là có tội chỉ khi bản án có hiệu lực của Tòa án, còn việc chứng minh tội phạm là việc của cơ quan điều tra và công tố. Chính người đó cũng không phải chứng minh mình là vô tội mà luật sư lại đi tố giác. Luật sư tố giác thân chủ có thể vi phạm quyền con người của bị can, bị cáo. Vì theo Hiến pháp, Bộ luật tố tụng hình sự, bị can bị cáo không buộc phải khai báo những điều bất lợi và không buộc phải nhận tội trong khi luật sư thì lại tố giác họ. Luật sư đi tố giác thân chủ là trái với lương tâm và đạo đức nghề nghiệp vì phản bội lại niềm tin của bị can, bị cáo, trái với thiên chức của luật sư là gỡ tội”.

Có thể gây mất niềm tin của xã hội đối với luật sư

Trong dự thảo sửa đổi BLHS 2015, điều khiến nhiều người trong giới luật sư không đồng tình là khoản 3, Điều 19 quy định người bào chữa cho bị cáo phải chịu trách nhiệm hình sự do không tố giác khách hàng về các tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia và các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại Điều 389 BLHS. Luật sư Nguyễn Văn Chiến, đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Hà Nội, thẳng thắn:  “Quy định này làm đảo lộn giá trị nghề luật sư trong xã hội, vì bản chất của nghề luật sư là bào chữa và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Luật sư đi tố giác thân chủ khác nào cha đạo đi tố giác con chiên vừa xưng tội. Chỉ một vụ luật sư tố giác thân chủ thôi, xã hội có còn tin giới luật sư nữa hay không?”.

Lý do được ông Nguyễn Văn Chiến đưa ra là luật sư bào chữa có chế định đặc thù do Hiến pháp và Luật Luật sư quy định, khác với bào chữa viên không chịu sự điều chỉnh của Luật Luật sư. Không thể đánh đồng luật sư với chủ thể bố mẹ, anh chị em của người phạm tội như quy định tại Dự thảo.

Ông Chiến cho rằng việc đưa chủ thể luật sư vào xử lý hình sự mà không có sự khảo sát, đánh giá tác động, tính nguy hại cho xã hội, cần điều chỉnh bẳng chế tài hình sự. Hành vi này có mức độ nguy hại thế nào, có coi là tội phạm và phải bị trừng trị bằng biện pháp hình sự hay không? Trong quá trình thực thi BLHS, luật sư đã có những vi phạm bị xử lý như thế nào?

Quy định này đẩy luật sư không những vi phạm điều cấm đối với luật sư theo điều luật Tố tụng hình sự, vi phạm Luật Luật sư, mà còn vi phạm quy tắc đạo đức nghề luật sư. Đó là cấm luật sư tiết lộ bí mật của thân chủ, không làm xấu đi tình trạng của khách hàng do mình bào chữa.

ĐBQH Nguyễn Văn Chiến dẫn chứng quy định này là vi hiến và xung đột với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Cụ thể, Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định người bào chữa không được tiết lộ thông tin về vụ án, về người bị buộc tội mà mình bào chữa. Nhưng Điều 19 Dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi lại quy định người bào chữa phải tố giác tội phạm, là người do chính mình bào chữa, trong khi thực hiện việc bào chữa.

“Quy định này hoặc đẩy luật sư vi phạm Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự, hoặc Điều 19 BLHS chỉ là quy định trên... giấy, vì luật sư khi tham gia tố tụng bắt buộc phải thực hiện Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 vừa được Quốc hội khóa 13 thông qua”.

Ông Chiến cho ràng Điều 19 chỉ có tính khả thi đối với chủ thể luật sư khi BLHS sửa đổi có hiệu lực cần tiếp tục Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và BLHS. Do BLHS và Bộ luật Tố tụng hình sự có nội dung và hình thức song hành, không tách rời nhau, việc sửa luật này kéo theo sửa nhiều luật khác, tiêu tốn tiền thuế của dân, làm giảm uy tín của Quốc hội.

Sau khi luật này được thông qua, luật sư tranh tụng sẽ "mắc kẹt" giữa hai bộ luật và luật sư có thể trở thành tội phạm. Quy định này còn đẩy luật sư từ chỗ đang thực thi nhiệm vụ bào chữa cho thân chủ theo đúng quy định của pháp luật, bỗng dung lại trở thành người bị tình nghi phạm tội, ở vào vị trí cùng với thân chủ khi bị xác định xem xét trách nhiệm hình sự do không tố giác tội phạm.

Cần thêm thời gian

Đại biểu Quốc hội – Luật sư Trương Trọng Nghĩa bày tỏ sự tiếc nuối khi Quốc hội bố trí thời gian và cách bố trí thời gian không thích hợp, nhất là với một bộ luật quan trọng như BLHS.

“Một khối lượng tài liệu đồ sộ mới được gửi cho đại biểu cuối ngày thứ Hai thì sáng nay, ngày thứ Tư đã phải đăng đàn góp ý. Lẽ ra phải dành ít nhất 1 ngày thảo luận ở tổ để làm quen với dự thảo sửa đổi và sau đó có ít nhất vài ngày nghiên cứu thêm rồi mới tổ chức thảo luận ở hội trường. Đó là cách làm thông thường của nhiều đạo luật khác, vì sao lại không áp dụng với bộ luật này?” ĐBQH Trương Trọng Nghĩa đặt câu hỏi.

Với một lịch trình làm việc kín đặc như hiện nay, mỗi đại biểu lại bị giới hạn chỉ có 7 phút để phát biểu, sẽ rất khó để các đại biểu góp ý sâu và chi tiết hơn.

“Một số đại biểu được đào tạo chuyên sâu về pháp luật và gắn bó với pháp luật hình sự cả trong thực tiễn lập pháp và thực tiễn hành nghề hàng chục năm, từng tham gia sửa chữa bộ luật này từ khóa XIII, trong đó có tôi thực sự không đủ thời gian khi nghiên cứu tài liệu và chuẩn bị ý kiến phát biểu”.

Để khắc phục tình trạng này, ông Nghĩa đề nghị Quốc hội dành thêm ít nhất 1 ngày thảo luận tổ và dành thêm 1 ngày vào tuần thứ 3 của kỳ họp. Thậm chí, nếu cần thiết có thể dành thêm 1 ngày thứ Bảy cuối tuần để góp ý tại hội trường đối với dự thảo này trước khi bấm nút thông qua./.

Theo Infornet.vn