- Ghi chép từ chuyến đi tham quan, khảo sát của Đoàn công tác Liên đoàn Luật sư Việt Nam tại Cộng hòa Liên bang Đức từ ngày 03/7/2016 đến 11/7/2016 (Kỳ I)

Bút ký một phiên tòa ở quận Tiergarten, thành phố Berlin

Trong khuân khổ chuyến thăm, làm việc theo lời mời của Viện Hợp tác quốc tế Đức về pháp luật (IRZ) cộng hòa Liên bang Đức đối với Liên đoàn Luật sư Việt Nam, chúng tôi có cơ hội tham dự một phiên tòa tại một quốc gia có nền tư pháp lâu đời và văn minh.

Cách trung tâm thành phố Berlin khoảng 8 phút đi taxi là trụ sở của Tòa án nhân dân quận Tiergarten, thành phố Berlin, Cộng hòa Liên bang Đức. Nơi đây có khoảng 300 thẩm phán làm việc trong các tòa án xét xử từ Tòa án hình sự, Tòa án dân sự, Tòa án hành chính…

Đoàn công tác của LĐLSVN chụp ảnh lưu niệm trước trụ sở Tòa án quận Tiergarten, Berlin

Nằm trong một tòa nhà cổ kính được xây dựng từ những năm 1904, Tòa án quận Tiergarten là một công trình kiến trúc cổ đồ sộ và trang nghiêm với những bức tượng của các vị thần tượng trưng cho công lý từ xa xưa đặt trên các vị trí mà bất kỳ ai khi đến tòa đều có thể nhìn thấy.

Chúng tôi được bà Nicole Schrodel – quản lý dự án của Viện Hợp tác quốc tế Đức về pháp luật (IRZ) dẫn vào bên trong Tòa án Tiergarten. Sự trang nghiêm thể hiện ngay từ cổng ra vào bởi lực lượng an ninh và sự kiểm soát nghiêm ngặt đối với người ra vào cổng tòa. Sau đó, chúng tôi được dẫn qua hành lang và tới phòng xét xử theo lịch của tòa án. Phiên tòa mà theo lịch trình chúng tôi tham dự là một phiên tòa hình sự, bị cáo bị xét xử vì tội lừa đảo. Tuy nhiên, sau đó thẩm phán thông báo là phiên tòa không thể diễn ra bởi bị cáo không có mặt tại phiên tòa. Mọi người hơi nuối tiếc bởi vì đang hào hứng để được chứng kiến một phiên tòa diễn ra ở một đất nước có nền tư pháp tiên tiến và khá văn minh thì phiên tòa này lại bị hoãn. Tuy nhiên, hy vọng của cả đoàn lại được thắp lại khi bà thẩm phán Dao Ermittlungsrichterin một người Đức gốc Việt Nam khá xinh đẹp và trẻ trung đã dẫn chúng tôi đến với một phòng xử khác để xin vào ngồi tham dự. Chúng tôi hơi nuối tiếc khi không được lưu lại toàn bộ phiên tòa vì nội quy của tòa án là không được quay phim, chụp ảnh.

Phiên tòa xét xử một công dân phạm tội xúc phạm người khác theo điều 242 Bộ luật Hình sự Đức. Theo cáo trạng của Viện công tố thì bị cáo bị cáo buộc bởi hành vi xúc phạm, văng lời chửi “Đ.mẹ” đối với nhân viên của Sở Lao động Berlin. Sau đó, bị cáo bị Sở Lao động có đơn tố giác đề nghị khởi tố và Viện công tố đã tiến hành điều tra, truy tố để chuyển hồ sơ sang Tòa án xét xử. Tại phiên tòa, bị cáo nói rằng bị cáo rất bức xúc bởi vì bị cáo là người được hưởng lương thất nghiệp 1.000 ERO một tháng nhưng Sở Lao động đã chậm thanh toán lương cho anh ta. Đã nhiều lần anh ta làm việc và gọi điện để đề nghị có người của Sở Lao động giải quyết chế độ cho anh ta theo hồ sơ đã nộp nhưng không được và chính vì vậy anh ta đã gắt lên trong điện thoại khi nói chuyện với nhân viên Sở Lao động. Bị cáo cho rằng việc bị cáo nóng nảy và có quát tháo trong điện thoại là sai và bị cáo xin lỗi nhân viên của Sở Lao động nhưng việc nóng nảy không có nghĩa là phạm tội và bị cáo không hề chửi “Đ.mẹ mày, mày sẽ biết tay tao” như lời khai của nhân viên Sở Lao động. Sau khi thẩm vấn xong bị cáo, tòa cho thẩm vấn tới nhân chứng (đồng thời là bị hại) chính là nhân viên Sở Lao động, anh này cho rằng hồ sơ của bị cáo chưa đầy đủ nhưng nhưng bị cáo cứ đòi giải quyết ngay lấy chế độ là không đúng, bị cáo chỉ gọi điện thoại cho bị hại có một lần và lần này anh ta hết sức nóng nảy và đã chửi “Đ.mẹ này, mày sẽ biết tay tao” như lời bị hại đã khai. Tòa án cho mời nhân chứng thứ hai là anh trai bị cáo. Anh trai bị cáo xuất hiện và khai nhận rằng hôm đó anh đi làm ca muộn nên có ở nhà và khi đang ở trong bếp thì có nghe em trai gọi điện thoại cho nhân viên Sở Lao động trong một trạng thái nóng nảy, anh này thừa nhận em trai mình là người nóng tính và như thế là không tốt. Anh ta nói không nghe thấy em mình chửi và đe dọa nhân viên Sở Lao động.

Kết thúc phần thẩm vấn, công tố viên luận tội bị cáo và cho rằng việc bị cáo nóng nảy, quát tháo và chửi nhân viên sở lao động là “Đ.mẹ mày, mày sẽ biết tay tao” là vi phạm Điều 242 về tội “Xúc phạm người khác” theo quy định của Bộ luật Hình sự, lời khai của nhân viên Sở Lao động là đáng tin cậy còn bị cáo không thừa nhận mình phạm tội và chối tội là điều không chấp nhận được, lời khai của nhân chứng là anh trai bị cáo thì không đáng tin cậy vì là anh trai thì tất nhiên phải bênh vực em trai mình.  Do đó, sau khi xem xét bị cáo là người có nhân thân tốt, chưa tiền án tiền sự, có vợ và con nhỏ, hiện bị cáo đang thất nghiệp và hưởng trợ cấp của nhà nước mỗi tháng 1.000 ERO nên xử phạt tiền bị cáo 30 ngày với ngày công 15 ERO một tháng. Đề nghị tòa án tuyên bị cáo phạm vào tội “Làm nhục người khác” theo điều 242 Bộ luật hình sự với hình phạt là phạt tiền 30 ngày công có tổng giá trị 450 ERO. Sau phần luận tội của đại diện viện công tố là phần tranh luận của bị cáo thì bị cáo đã tranh luận rằng lời khai của nhân viên Sở Lao động là không đúng, ngày 15/5/2015 bị cáo đã không chửi nhân viên này như luận tội của Viện công tố. Bị cáo xin lỗi mọi người và xin lỗi nhân viên Sở Lao động vì đã nóng nảy nhưng đó là do quá bức xúc với hành vi chậm chễ của nhân viên và Sở Lao động khi không xem xét hồ sơ bị cáo đã nộp (hồ sơ đầy đủ rồi). Tuy nhiên, bị cáo cho rằng mình vô tội vì bị cáo không chửi, không xúc phạm tới nhân viên Sở Lao động, nóng nảy không phải là tội phạm.

Tòa đề nghị các bên tranh luận và sau đó kết thúc phần tranh luận chuyển sang phần nghị án rồi ra tuyên án.

Với không khí trang nghiêm, bà thẩm phán đã đọc bản án và cho rằng lời khai của bị cáo là đáng tin cậy bởi vì trên thực tế nhân viên Sở Lao động bị phàn nàn rất nhiều vì hành vi chậm giải quyết chế độ cho người hưởng chính sách thất nghiệp, hồ sơ của bị cáo đã đầy đủ nhưng Sở lại không chi trả, đến ngày 15/5/2015 khi hồ sơ đã đầy đủ mà bị cáo vẫn chưa nhận được tiền nên bị cáo mới gọi và đã nóng nảy qua điện thoại. Việc nhân viên Sở Lao động khai rằng hồ sơ của bị cáo chưa đầy đủ là không đáng tin cậy vì theo lời khai của nhân viên Sở Lao động thì anh này mới chỉ nhận 01 cuộc gọi điện thoại từ bị cáo kể từ khi nhận hồ sơ và hồ sơ chưa đầy đủ, đã thông báo bổ sung nhưng bị cáo chưa bổ sung nhưng trên thực tế, ngày 15/5/2015 là ngày xảy ra cãi cọ và bị coi là thiếu hồ sơ nên Sở Lao động chưa trả tiền được nhưng tại sao ngày 18/5/2015 vẫn với hồ sơ đấy chưa được bổ sung mà bị cáo lại nhận được tiền? Điều đó chứng tỏ hồ sơ đã đầy đủ từ ít nhất là ngày 15/5/2015 nhưng Sở Lao động lại không giải quyết, gây khó khăn cho bị cáo. Việc nhân viện chậm chễ giải quyết hồ sơ chi trả tiền trợ cấp cho bị cáo là hành vi chưa làm hết trách nhiệm dẫn đến bị cáo nóng nảy qua điện thoại khi nói chuyện với nhân viên sở lao động.

“Tôi có niềm tin để coi lời khai của anh trai bị cáo là đáng tin cậy và trung thực bởi vì ngay từ ban đầu người anh trai này đã không bênh vực bị cáo mà rất thẳng thắn thừa nhận rằng em mình nóng nảy là không tốt, tính cách này nên sửa và anh ta khẳng định không nghe thấy em mình chửi nhân viên Sở Lao động” lời bà thẩm phán dõng dạc trước tòa. Căn cứ vào lời khai của bị cáo, nhân chứng, tranh luận tại phiên tòa thì tòa án thấy không đủ căn cứ để buộc tội cho bị cáo nên tòa tuyên bị cáo không phạm tội. Bị cáo và những người làm chứng sẽ nhận ngay khoản tiền được chi trả nếu thấy vì việc xét xử làm mất thu nhập của họ. Tuy nhiên, mọi người đều nói rằng họ không bị mất thu nhập nên không cần lấy khoản tiền này.

CẢM NHẬN SAU PHIÊN TÒA.

Vẫn biết nền tư pháp của Đức là tiên tiến, văn minh nhưng sau những gì diễn ra tại phiên tòa vẫn làm cho các luật sư chúng tôi quá bất ngờ, cái bất ngờ đầu tiên là sự uy nhiêm, lịch sự và tôn trọng của quan tòa với những người tham dự. Phiên tòa hình sự nhưng không có vành móng ngựa, không có lời quát tháo. Mọi người đều rất bình tĩnh, nhẹ nhàng trình bày như nói chuyện trước đối tác trong không khí dân chủ, công bằng. Bị cáo, bị hại và nhân chứng trình bày hoàn toàn bình đẳng, phiên tòa diễn ra chưa đầy một tiếng đồng hồ nhưng rất gọn gàng, đầy đủ thủ tục. Toàn bộ vụ án được xem xét trên cơ sở hồ sơ và lời khai tại phiên tòa cũng như quá trình tranh luận công khai giữa viện công tố và người bị buộc tội. Các chứng cứ được xem xét theo tố tụng và từ đó thẩm phán lập luận để chấp nhận hoặc không chấp nhận chứng cứ của các bên từ buộc tội, gỡ tội đến lời khai người làm chứng và bị hại.

Trắng án – đó là quyết định của tòa án dành cho bị cáo làm chúng tôi càng ngỡ ngàng. Mặc dù tất cả chúng tôi ngồi ghế tham dự đều là những luật sư tranh tụng có nhiều năm hành nghề tại Việt Nam nhưng vẫn không khỏi thán phục bởi sự công minh nơi công đường nước bạn và hơn thế nữa sự nhìn nhận không phân biệt đẳng cấp, giàu nghèo khi một con người dù chỉ là một người thất nghiệp, không công ăn việc làm và phải hưởng trợ cấp, hay nói ngắn gọn là giữa một quốc gia phát triên, một xã hội văn minh có thể nói bậc nhất của khối EU thì công lý vẫn luôn đến với cả những người trong hoàn cảnh khó khăn, nghèo khó nhất mà không cần một điều kiện nào.

Đoàn công tác chụp ảnh lưu niệm cùng bà thẩm phán Dao Ermittlungsrichterin tại Tòa án quận Tiergarten, Berlin

Trắng án ! không ồn ào, không báo chí, không lăng mạ, không kêu ca thắc mắc và cũng không một đòi hỏi về oan sai, không đền bù nào được đưa ra từ bị cáo. Tất cả diễn ra như nhịp sống và hơi thở hàng ngày. Nước Đức là vậy.

Sau phiên tòa, chúng tôi lại có cơ hội để thể hiện cảm xúc của mình khi được trao đổi với bà thẩm phán Dao Ermittlungsrichterin. Rất nhiều câu hỏi được đặt ra và đã được giải đáp bởi bà thẩm phán làm chúng tôi cảm nhận sự thành công trong chuyến đi của mình. Còn nhiều điều bình luận mà tôi và các đồng nghiệp sẽ bàn trong thời gian còn lại của chuyến đi. Nhưng có lẽ chúng tôi đều có chung một suy nghĩ. Đó là một mong ước, mong ước mà toàn thể các luật sư trong mái nhà liên đoàn luật sư đều hướng tới: Một nền tư pháp dân chủ, công bằng và văn minh.