Sáng ngày 25/5, Quốc hội đã nghe Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Vũ Hồng Thanh trình bày Báo cáo giải trình tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Quy hoạch.Sau đó, Quốc hội thảo luận ở hội trường về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự án Luật Quy hoạch. Cổng Thông tin Điện tử Liên đoàn Luật sư Việt Nam (http://liendoanluatsu.org.vn) xin đăng nguyên văn Bài phát biểu của Luật sư - Tiến sỹ Đỗ Ngọc Thịnh, Đại biểu Quốc hội Khóa XIV.

Kính thưa: Đoàn chủ tọa kỳ họp

Kính thưa: Quốc hội

Luật quy hoạch là một lĩnh vực thuộc luật công, bảo vệ lợi ích công cộng và lợi ích nhà nước. Luật quy hoạch có những yếu tố ảnh hưởng tới tính nhạy cảm vì nó tác động đến quyền sở hữu tư nhân trong việc tự do xây cất, phát triển kinh doanh. Luật quy hoạch nếu thực hiện tốt sẽ giúp cho đất nước phát triển bền vững, thêm nhiều khu công nghiệp xanh, khu dân cư hiện đại như Vinhomes, Phú Mỹ Hưng. Xây dựng một luật quy hoạch rõ ràng, minh bạch và văn minh là mục tiêu xây dựng đất nước Việt Nam đàng hoàng to đẹp.

          Vấn đề thứ nhất, về nguyên tắc cơ bản trong hoạt động quy hoạch và nguyên tắc lập quy hoạch được quy định ở Điều 4 và Điều 22

Các nguyên tắc quy hoạch được đề cập tại Điều 4 và Điều 22. Với 16 nội dung  được quy định ở 2 điều nêu trên, chúng tôi còn thấy thiếu một số nội dung sau: đảm bảo tính khả thi, tính đồng bộ; tính dự báo; tính ổn định, bảo vệ môi trường, tính nhân dân, tiết kiệm, tính thứ bậc v.v. Tôi đề nghị bổ sung các nội dung trên vào Điều 4 hoặc Điều 22. Những nội dung này chúng tôi đã góp ý ở kỳ họp thứ II. Chúng tôi thấy Ban soạn thảo rất cầu thị tiếp thu nhiều nội dung đóng góp của các Đại biểu Quốc hội, riêng nội dung của chúng tôi đã đề xuất thì chưa nhận được sự tiếp thu của Ban soạn thảo. Đề làm sáng tỏ các đề xuất của chúng tôi, xin được phân tích các căn cứ sau:  

Thứ nhất, tôi cho rằng, đã gọi là nguyên tắc, thì là những vấn đề cốt lõi  nhất, đồng thời các nguyên tắc phải dễ hiểu để mọi người dễ áp dụng, và thực tiễn. Tham khảo kinh nghiệm của Trung Quốc và Hoa Kỳ khi đề cập tới nguyên tắc, quy hoạch phải mang tính đồng bộ từ trên xuống, tuyệt đối không xây dựng quy hoạch “từ dưới lên”. Nhưng không vì thế không có “tính nhân dân” hay “quy hoạch chiều theo ý kiến của nhân dân.” Quy hoạch các đô thị lớn như Bắc Kinh, St Petersburg, hay Washington DC đều bắt nguồn từ tầm nhìn lãnh đạo xuyên suốt từ trên xuống chứ không phải bắt đầu từ trưng cầu dân ý.  Nhưng việc tham khảo ý kiến của nhân dân là rất cần thiết trong quá trình xây dựng quy hoạch, tuy nhiên khi tham khảo ý kiến nhân dân thì phải đảm bảo tính khái quát của tầm nhìn lãnh đạo.

Thứ hai, quy hoạch phải có mục tiêu rõ ràng, đảm bảo vì lợi ích công cộng và có tính ổn định lâu dài, hướng đến tương lai, có nghĩa là quy hoạch phải rõ ràng: khu vực nào là công viên cây xanh, khu vực nào là đường xá, công sở,v,v., đảm bảo có không gian để tiếp tục phát triển trong 50 hay 100 năm sau.

Thứ ba, quy hoạch phải có hiệu quả, khả thi và thực thi được.  Thực tiễn cho thấy do thiếu tính khả thi mà có nhiều dự án treo và dự án phi thực tế (đồng ý như  Đại biểu Quốc hội Vượt đã nêu). Vì thiếu tính bắt buộc mà có nhiều người coi thường quy hoạch, hoặc tự tiện điều chỉnh quy họach mà không có lý do gì thuyết phục. Tính hiệu quả cho thấy khi tiến hành lập quy hoạch phải phân tích lợi ích và chi phí bỏ ra.  Để quy định mang tính thực thi, thì các tiêu chuẩn, quy hoạch đưa ra phải rõ ràng, có chế tài đối với hành vi vi phạm, và có ngân sách cho cơ quan chức năng thực thi .

Thứ tư, quy hoạch phải đúng với quy định của pháp luật (đồng ý với ý kiến của Đại biểu Quốc hội đã nêu) và phải dựa trên một hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn công khai, rõ ràng. Các quy chuẩn này phải được thông báo công khai đến từng người dân và doanh nghiệp. Quy hoạch phải phù hợp với các quy định hiện hành của hệ thống pháp luật như Luật quy hoạch, Bộ luật dân sự, Luật bảo vệ nguồn nước, Luật bảo vệ môi trường v.v.

Thứ năm, mọi thay đổi quy hoạch đều phải dựa trên phân tích chi phí – lợi ích và có lý do chính đáng, và trên hết là không làm thay đổi mục tiêu quy hoạch tổng thể và phá vỡ cân bằng quy hoạch đã được phê duyệt.

Theo tôi, các nội dung phân tích nêu trên cần đưa vào các nguyên tắc của Luật Quy hoạch lần này để chỉ đạo định hướng cho các công tác quy hoạch.

Vấn đề thứ hai, quan hệ giữa các loại quy hoạch trong hệ thống quy hoạch quốc gia và thẩm quyền duyệt, thay đổi quy hoạch được quy định tại Điều 5, Điều 6 và Điều 16 của dự thảo Luật

Với quy định như dự thảo ở các Điều luạt nêu trên, theo tôi chưa thể hiện được việc tuân thủ các nguyên tắc về quy hoạch. Việc phân quyền phê duyệt và thay đổi quy hoạch sẽ dẫn đến sự thiếu đồng bộ và thiếu tính dài hạn. Vì thế, cần phân biệt rõ hai loại quy hoạch: quy hoạch phát triển kinh tế xã hội và quy hoạch sử dụng đất.  Hai loại quy hoạch này khác nhau hoàn toàn và cần có quy định khác nhau. 

Đối với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội bao gồm quy hoạch quốc gia và quy hoạch tỉnh. Việc phát triển loại quy hoạch này sẽ phụ thuộc vào tình hình kinh tế, xã hội của cả nước hay tại địa phương đó. Các vấn đề này nên được quy định theo nguyên tắc thống nhất từ trên xuống. Vì thế, các góp ý mang tính từ dưới lên sẽ chỉ là yếu tố tham khảo.

Đối với quy hoạch sử dụng đất thì chỉ nên phân thành hai loại: quy hoạch đô thị và quy hoạch nông thôn. Đối với quy hoạch đô thị, thì sẽ không xây dựng khu công nghiệp, song vẫn cho phép tồn tại những nhà máy sạch. Các nhà máy, nhà kho này đóng vai trò tạm thời giữ đất để tạo quỹ đất phát triển trong tương lai.  

Đối với quy hoạch nông thôn thì cần lưu ý đến vai trò hỗ trợ của nông thôn đối với các đô thị xung quanh. Có thể có khu công nghiệp, khu nông nghiệp, v.v. nhưng quan trọng nhất là hệ thống giao thông công cộng. Có hệ thống này và trung thành với phát triển hệ thống thì mới có bộ mặt nông thôn mới. 

Vấn đề thứ ba, quy định chuyển tiếp về quy hoạch và xử lý các quy định hiện hành về quy hoạch được quy định ở Điều 68

 Tôi đồng ý với dự thảo là đối với quy hoạch được quy định tại các điểm a, b và c khoản 1 Điều 5 của Luật quy hoạch thì thực hiện đến hết thời kỳ quy hoạch; trường hợp nội dung của quy hoạch đó không phù hợp với quy định của Luật này thì phải điều chỉnh theo quy định của Luật quy hoạch. Đối với quy hoạch được tích hợp vào các quy hoạch quy định tại Điều 5 của Luật quy hoạch thì được thực hiện đến hết ngày 31/12/2020;

Các quy hoạch không được tích hợp và không thuộc một trong các quy hoạch quy định tại Điều 5 của Luật quy hoạch hết hiệu lực từ ngày 01/01/2019. Tuy nhiên đối với quy hoạch đã được phê duyệt và nhà đầu tư đã bỏ vốn đầu tư thì Nhà nước nên có chính sách bồi thường thỏa đáng nếu thay đổi quy hoạch dẫn đến thiệt hại cho họ.

Ngoài ra, để bảo đảm kịp tiến độ chuẩn bị cho việc xây dựng chiến lược phát triển, quy hoạch kinh tế – xã hội của địa phương cho giai đoạn 2021-2030, tôi đồng ý để Ủy ban thường vụ Quốc hội đề xuất Quốc hội ban hành một Nghị quyết riêng để yêu cầu Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương được tiến hành các bước chuẩn bị cho công tác quy hoạch theo quy định và chỉ được phê duyệt các quy hoạch phù hợp với quy định của Luật này trong thời gian Luật quy hoạch chưa có hiệu lực.

Tôi xin được kết thúc,

Cảm ơn Quốc hội.