KÝ SỰ NHẬT BẢN…

Kỳ II: Từ công việc Văn phòng đến thực tiễn tố tụng…

Một góc phố Tokyo nơi đóng trụ sở của JFBA

Hoạt động của tổ chức xã hội- nghề nghiệp ở cấp quốc gia hay địa phương đều được triển khai thông qua hoạt động của Văn phòng và cơ quan thường trực. Buổi sang ngày 6/12/2016, Luật sư Matsumoto- Phó Chánh Văn phòng JFBA trình bày về công việc của Văn phòng Liên hội. Văn phòng JFBA có tới 172 nhân viên, giúp cho điều phối hoạt động của 90 Uỷ ban, có nhiệm vụ kết nối với các tổ chức bên ngoài như đại biểu Quốc hội, các đảng chính trị, Văn phòng Toà án tối cao, Bộ Tư pháp, Trung tâm hỗ trợ tư pháp Nhật Bản. Hàng tuần, Chủ tịch và các Phó Chủ tịch họp hội nghị một lần, tại cuộc họp này các Uỷ ban đưa ra các nội dung như đề xuất ý kiến, kế hoạch, hội nghị chuyên đề…

Bộ máy Văn phòng có 6 bộ phận và 17 Ban, trong đó có bộ phận Tổng vụ, Thẩm định, Pháp chế, Nhân quyền, Nghiệp vụ, Kế hoạch. Bộ phận pháp chế chia là làm hai Ban thực hiện các công việc liên quan đến hệ thống pháp luật dân sự, hệ thống tư pháp dân sự, bồi dưỡng luật gia, hệ thống Toà án và giáo dục pháp luật và hệ thống pháp luật hình sự, thi hành án phạt từ, vấn đề tử hình…

Luật sư Matsumoto- Phó Chánh Văn phòng JFBA thuyết trình tại phiên thảo luận sáng 6/12/2016

Điều đáng chú ý là khoảng trước và sau năm 2000, JFBA tham gia tích cực cùng Chính phủ Nhật Bản thực hiện cải cách hệ thống tư pháp, nhờ đó JFBA được biết nhiều hơn trong xã hội, số người mong muốn làm việc tại Văn phòng JFBA tăng lên, với sự cạnh tranh rất lớn. Chẳng hạn năm 2015 khi tuyển nhân viên mới, có tới 660 người ứng tuyển, chỉ có 3 người trúng tuyển, đầu năm 2016 có 290 người ứng tuyển, chỉ có 01 người trúng tuyển. Văn phòng JFBA cũng đã tổ chức nhiều hoạt động phong phú nhằm nâng cao kiến thức, kỹ năng cần thiết cho công việc cũng như tư chất đạo đức, luân chuyển có thời hạn nhân sự phục vụ cho hoạt động của JFBA.

Các thành viên của Đoàn công tác VBF trong phiên thảo luận sáng 6/12/2016

Tiếp theo, Luật sư Kohdera- Phó Chủ tịch JFBA đã thuyết trình về công việc của Thường trực JFBA, một nội dung rất được Thường trực VBF quan tâm. Trên cơ sở Đại hội JFBA, các hội viên bầu trực tiếp Chủ tịch JFBA với nhiệm kỳ 2 năm, còn Hội nghị đại biểu JFBA bầu 13 Phó Chủ tịch (có nhiệm kỳ 1 năm), với 71 Uỷ viên thường vụ do Chủ tịch các Đoàn Luật sư địa phương bầu (có nhiệm kỳ 1 năm). Mỗi người trong số 13 Phó Chủ tịch phụ trách khoảng 10 Uỷ ban, có một số người làm việc toàn thời gian, còn lại vẫn có thể hành nghề bình thường. Đáng chú ý phụ cấp của Chủ tịch JFBA trên 01 triệu yên/tháng (tương đương 10.000 USD), Phó Chủ tịch trên 500.000 yên (tương đương 5.000 USD) được chi từ ngân sách của JFBA, vì họ phải điều hành trực tiếp JFBA và sống tại Tokyo trong thời gian nhận trách nhiệm Chủ tịch, Phó Chủ tịch JFBA…

Luật sư Kohdera- Phó Chủ tịch JFBA thuyết trình về công việc của Thường trực JFBA sáng 6/12/2016

Ngoài nhiệm vụ chung của các chức danh chủ chốt nêu trên, Thường trực điều hành công việc của JFBA theo uỷ quyền của Chủ tịch, nhằm xem xét và thảo luận các vấn đề như: Các vấn đề liên quan điều hành JFBA; phê chuẩn quy chế Đoàn Luật sư, phê chuẩn thành lập các Đoàn Luật sư; các vấn đề về tư vấn, phối hợp cho các Đoàn Luật sư; thủ tục đăng ký, thay đổi đăng ký, huỷ bỏ đăng ký luật sư; thẩm tra tư cách luật sư, kỷ luật luật sư và tổ chức hành nghề luật sư; các vấn đề liên quan đến tư cách luật sư nước ngoài; các vấn đề liên quan bồi dưỡng cho luật sư tập sự tại các Đoàn Luật sư; các vấn đề liên quan việc báo cáo với Toà án tối cao, điều tra của cơ quan có thẩm quyền tố tụng… Các nhiệm vụ quan trọng nói trên nhằm phục vụ cho số lượng 38.000 luật sư Nhật Bản.

Một vấn đề trọng tâm mới phát sinh là quan tâm hỗ trợ cho các học viên tư pháp, do họ phải vay nợ để trang trải chi phí đào tạo để trở thành luật sư (ngoài bằng cử nhân, họ phải qua đào tạo tại trường luật khoảng 2-3 năm), rồi phải học tại trường đào tạo chức danh tư pháp. Cho đến khi trở thành luật sư, có thể họ phải mang khoản nợ khoảng 3 triệu yên, dẫn tới băn khoăn là khó có thể hành nghề, có người bỏ mộng luật sư vì gánh nặng kinh tế này. JFBA cảm nhận và thúc đẩy thu hút nguồn lực để hỗ trợ cho các học viên tại các trường đào tạo. Thường trực cũng quan tâm đến cả việc chi phí thăm bệnh cho các bị can trong các vụ án, hoặc khách hàng bị luật sư chiếm dụng tiền… Tuy nhiên, vấn đề này cũng đang tạo ra sự tranh cãi trong giới luật sư, bởi có ý kiến cho rằng, kẻ xấu làm việc xấu thì vì sao lại trả tiền thay cho người đó ?

LS. TS Đỗ Ngọc Thịnh- Chủ tịch VBF tại phiên thảo luận sáng 6/12/2016

Ngoài ra, vấn đề triển khai các hoạt động quốc tế cũng được quan tâm, làm sao JFBA hiện diện tại các tổ chức luật sư quốc tế, đào tạo luật sư Nhật Bản có thể làm việc trong môi trường quốc tế. Sắp tới Nhật Bản sẽ là nước đăng cai Hội nghị Law Asia 2017 tại Tokyo…

Sau khi ăn trưa bằng cơm hộp và nghỉ ít phút tại Văn phòng JFBA, Đoàn công tác VBF đến Toà án địa phương cấp tỉnh Tokyo để tham dự một phiên toà dân sự. Phiên toà được tổ chức tại lầu 6 trụ sở Toà án, với Nguyên đơn là một công dân Nhật Bản kiện đòi bồi thường đối với hành vi bị coi là không đúng đắn của chính quyền Tokyo, với sự hiện diện luật sư của cả hai bên. Đây là phiên tranh tụng bằng lời lần thứ nhất theo Bộ luật tố tụng dân sự Nhật Bản, theo đó các bên cung cấp và sàng lọc chứng cứ, xác định phạm vi tranh chấp và những điểm có thể thoả thuận. Tại phiên toà, Thẩm phán Suzuki Naohisa đã hướng dẫn cho các bên cung cấp và xác định chứng cứ để chuẩn bị cho phiên xử sắp tới, do đó thời gian chỉ diễn ra trong vòng nửa tiếng.

Ngay sau khi phiên toà kết thúc, Thẩm phán Suzuki Naohisa đã dành thời gian hơn một giờ đồng hồ để giới thiệu về hệ thống Toà án Nhật Bản và trả lời các câu hỏi thành viên trong Đoàn công tác. Ở Nhật Bản không có các Toà chuyên trách về hành chính hay kinh tế như ở các nước, mà chỉ phân chia theo trình tự xét xử, trong lĩnh vực dân sự bao gồm phiên toà sơ thẩm gồm Toà án địa phương cấp tỉnh (có mức tranh chấp trên 1,4 triệu yên), Toà án gia đình và Toà án giản lược (có mức tranh chấp dưới 1,4 triệu yên).

Toà án địa phương cấp tỉnh Tokyo có tới 50 phòng nghiệp vụ xét xử, có tới 300 Thẩm phán đang làm việc (chiếm 1/10 số Thẩm phán của các Toà án địa phương cấp tỉnh toàn Nhật Bản). Thẩm phán Suzuki Naohisa làm việc tại Phòng số 25 có 9 Thẩm phán, thay đổi cấu thành nên các Hội đồng xét xử các vụ việc. Riêng năm 2015, riêng Toà án Tokyo thụ lý giải quyết 144.000 vụ việc dân sự, thời gian trung bình giải quyết một vụ án dân sự là 8,8 tháng, còn đối với tranh chấp phức tạp thường phải kéo dài tới 12,8 tháng…

Thẩm phán Suzuki cũng vui lòng trả lời nhiều câu hỏi của các thành viên Đoàn công tác, trong đó có những chi tiết khá thú vị về trang phục áo choàng màu đen của Thẩm phán, vấn đề nhận thức của Thẩm phán khi bằng niềm tin nội tâm hướng dẫn các bên đương sự cung cấp, đánh gía chứng cứ trước khi xét xử. Đặc biệt, ông dành sự tôn trọng rất lớn đối với giới luật sư, Thẩm phán chẳng bao giờ hỏi hay yêu cầu bất cứ thủ tục nào đối với luật sư, khi người đó mang trên ve áo chiếc huy hiệu hình hoa hướng dương là biểu tượng của người hành nghề luật sư tại Nhật Bản…

Ngay sau đó, Đoàn công tác  đến thăm trụ sở Đoàn Luật sư Tokyo lúc 14 giờ, được Luật sư Motoji Kobayashi- Chủ tịch Đoàn Luật sư Tokyo (TBA) kiêm Phó Chủ tịch JFBA cùng các vị Phó Chủ tịch đón tiếp chân tình. Chào mừng Đoàn công tác VBF đến thăm TBA, ông tự hào giới thiệu TBA là một Đoàn Luật sư địa phương có lịch sử lâu đời nhất, thành lập từ năm 1893, với gần 8.000 luật sư thành viên, có tiếng nói trọng lượng trong các vấn đề liên quan đến cải cách tư pháp, nhân quyền và góp ý xây dựng pháp luật, trở thành một tổ chức độc lập, phi chính phủ có sức mạnh lớn nhất trong các tổ chức xã hội khác. Ông cũng được biết Việt Nam đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh, mặc dù còn gặp rất nhiều khó khăn, nhưng hiện nay đang có những bước phát triển rất mạnh mẽ về các mặt kinh tế, văn hoá, xã hội. Thông qua chuyến đi này, mối quan hệ giữa VBF và TBA có điều kiện ngày càng phát triển hơn nữa.

Thay mặt Đoàn công tác VBF, LS TS Đỗ Ngọc Thịnh đã bày tỏ vinh dự được đến thăm TBA, cám ơn ông Chủ tịch TBA cùng các vị Phó Chủ tịch tiếp đón một cách nồng hậu, hy vọng sẽ tiếp thu được nhiều kinh nghiệm quý từ kết quả khảo sát thực tiễn hoạt động nghề luật sư ở Nhật Bản. LS Thịnh cũng đã giới thiệu khái quát những bước phát triển mạnh mẽ của VBF và đội ngũ luật sư Việt Nam, đồng thời cũng nêu ra những thách thức to lớn trong hoạt động nghề nghiệp luật sư Việt Nam hiện nay, đồng thời trân trọng mời Luật sư Motoji có điều kiện sang thăm và làm việc tại Việt Nam.

Luật sư Motoji Kobayashi- Chủ tịch Đoàn Luật sư Tokyo kiêm Phó Chủ tịch JFBA tiếp Đoàn công tác VBF tại trụ sở của Đoàn

Đúng 15 giờ chiều, Luật sư Mori Toru (nguyên Phó Chủ tịch Đoàn Luật sư Tokyo) đã giới thiệu khái quát về Đoàn Luật sư Tokyo (TBA) và những hỗ trợ mà TBA dành cho các luật sư thành viên. Bên cạnh số lượng gần 8.000 luật sư thành viên, trong đó có 76 luật sư nước ngoài, với 174 tổ chức hành nghề luật sư. Hội nghị thường trực bao gồm 80 thành viên, họp hang tháng và Đại hội định kỳ 01 năm 01 lần. TBA có 62 Uỷ ban (bao gồm Uỷ ban theo luật định, 16 Uỷ ban thường trực, 36 Uỷ ban đặc biệt và 7 cơ quan chính sách). Cùng với các phạm vi hoạt động của một Đoàn Luật sư địa phương, hoạt động tài chính là một điểm nhấn trong bài giới thiệu của Luật sư Mori Toru. Thu nhập hoạt động công việc năm 2015 của TBA rất lớn, trong đó riêng nguồn phí hội viên lên tới 1,3 tỷ yên (chiếm 73% tổng nguồn thu).

Cơ cấu hội phí bao gồm: Mức phí gia nhập hội viên 30.000 yên (tương ứng gần 300 USD); hội phí TBA 18.000 yên/tháng (5 năm sau khi đăng ký), còn từ năm thứ 4 đến thứ 5: 14.500 yên, năm 3 đến 4: 9.500 yên, dưới 3 năm: 4.500 yên; hội phí JFBA 12.400 yên. Như vậy, tổng mức phí hội viên của Luật sư Nhật Bản một tháng khoảng 34.888 yên.

Luật sư Mori Toru (nguyên Phó Chủ tịch Đoàn Luật sư Tokyo) giới thiệu khái quát về Đoàn Luật sư Tokyo và những hỗ trợ dành cho thành viên vào chiều 6/12/2016

TBA có nhiều hoạt động rất phong phú, thể hiện là một Đoàn Luật sư địa phương mạnh nhất Nhật Bản, trong đó một số hoạt động đáng chú ý như bồi dưỡng đạo đức và kỹ năng hành nghề chuyên sâu, tổ chức các hội thảo xử lý vụ việc tín dụng, lao động, y tế, tư vấn pháp luật cho người nước ngoài, bồi dưỡng phụ trách hoà giải, trọng tài, hỗ trợ hoạt động tài chính cho hội viên nghiên cứu, cũng như một số hoạt động khác như hỗ trợ thu thập chứng cứ, chứng minh tư cách hội viên, dịch vụ phòng làm việc, dịch vụ thư viện, cung cấp cơ hội nhận vụ việc, giới thiệu luật sư, tiến cử luật sư bào chữa theo yêu cầu chỉ định, cung cấp các cơ hội giao lưu quốc tế và tuyên truyền nâng cao hình ảnh luật sư.

Sau cả một ngày hoạt động căng thẳng, các thành viên trong Đoàn cảm thấy thấm mệt. Bước ra ngoài trụ sở JFBA, bất ngờ những cơn gió lạnh thổi mạnh làm tung những chiếc lá phong chuyển sang màu vàng bay khắp phố, khiến mọi người tỉnh táo hơn. Hoàng hôn đã dần buông, ánh nắng khuất dần sau những toà nhà cao tầng, như chờ đợi đến buổi tiệc chào mừng của Ban lãnh đạo JFBA và các đồng nghiệp luật sư Tokyo đối với Đoàn công tác VBF…