Kỳ II: 

CHẾ ĐỘ TỰ QUẢN, QUY TRÌNH GIÁM SÁT VÀ THẨM QUYỀN KỶ LUẬT LUẬT SƯ TẠI CHLB ĐỨC

Vẫn biết chương trình làm việc ngày 11/7/2017 dày đặc, với các chuyên đề liên quan đến chế độ tự quản trong nghề luật sư; quy trình giám sát luật sư chuyên nghiệp của các Đoàn Luật sư địa phương; và thẩm quyền kỷ luật luật sư, nhưng các thành viên trong Đoàn công tác VBF không hình dung được áp lực thật sự của một ngày làm việc căng thẳng đến như vậy. Theo dự kiến, đây cũng là buổi đầu tiên TS. Ulrich Wessels - Phó Chủ tịch Đoàn Luật sư Liên bang Đức (BRAK) tiếp và chủ trì làm việc với Đoàn VBF.

TS. Ulrich Wessels (Phó Chủ tịch BRAK) tiếp và chủ trì buổi làm việc sáng 11/7/2017

Đi tàu điện ngầm chỉ qua một ga, chúng tôi đến trụ sở BRAK nằm ở khu vực gần Đài truyền hình Berlin. Ông Ulrich Wessels là một trong 4 Phó Chủ tịch của BRAK, được biết đến như một luật sư hàng đầu chuyên ngành bảo hiểm nghề nghiệp bác sĩ, phụ trách việc đào tạo, bồi dưỡng luật sư, đứng đầu một Đoàn Luật sư vùng nằm ở phía Tây nước Đức với 13.700 luật sư. Với dáng vóc cao lớn, ông dành nhiều tình cảm cho giới luật sư Việt Nam và Đoàn công tác VBF. Bên cạnh việc tham gia của VBF vào diễn đàn luật sư tại Berlin tháng 3/2017, bản thân ông đã sang Việt Nam vào tháng 4/2017, trao đổi với Chủ tịch VBF về quan hệ hợp tác giữa tổ chức luật sư hai quốc gia, với đầu mối hỗ trợ của Quỹ IRZ. Trước khi nghe ông thuyết trình, tôi hình dung hệ thống pháp luật ở Đức là một phần của hệ thống pháp luật tổng hợp và hệ thống hoá đã phát triển tại Châu Âu với truyền thống lâu đời.

TS. Ulrich Wessels trao đổi với đại diện VBF về khả năng hợp tác

giữa tổ chức luật sư hai nước

Ngay từ năm 1878, luật sư ở Đức được coi là cơ chế tài phán độc lập, thực hiện chức năng đại diện, bảo vệ quyền lợi cho các chủ thể xã hội và đóng góp vào việc xây dựng Nhà nước pháp quyền. Thông qua hoạt động nghề nghiệp của mình, xã hội tin cậy vào sự liêm chính, kiến thực chuyên ngành sâu sắc, khả năng đại diện cho lợi ích và trách nhiệm bảo mật thông tin khách hàng của luật sư.

Trụ sở Đoàn Luật sư Liên bang Đức gần Tháp truyền hình Berlin

Hiện nay, BRAK có tới 165.000 luật sư trên toàn nước Đức (tỷ lệ 1/500 số luật sư trên dân số), chú trọng công tác đạo, bồi dưỡng luật sư chuyên ngành. Để có thể trở thành luật sư ở Đức, trước hết họ được đào tạo chung cả ba chức danh (Thẩm phán, Công tố viên, Luật sư) với 7 học kỳ (3,5 năm), trải qua kỳ thi thứ nhất để có được mặt bằng chung về nhận thức và kỹ năng. Sau đó, họ thực hành với thời gian 2,5 năm tại các cơ quan Toà án, Viện công tố, cơ quan Nhà nước hay Văn phòng luật sư và trải qua kỳ thi thứ hai, trước khi lựa chọn trở thành luật sư chính thức hay nghề luật khác. Thời gian thực hành nói trên trang bị cho mỗi người những kinh nghiệm thực tiễn, ví dụ muốn trở thành Luật sư, người đó được quyền tham dự các buổi làm việc với khách hàng, soạn thảo ý kiến pháp lý, đơn kiện, khiếu nại, kháng cáo bản án. Họ cũng dành thời gian khoảng 3 tháng để tập sự tại các cơ quan hành chính khác hoặc Toà lao động, Đại sứ quán Đức ở nước ngoài… Mỗi người sau khi hoàn thành kỳ thi thứ hai, muốn trở thành luật sư chính thức phải đăng ký và gia nhập một Đoàn Luật sư khu vực nơi mình cư trú và hoạt động. Ở Đức, các luật sư chuyên ngành phải bồi dưỡng bắt buộc 15 tiếng/năm. Ông Ulrich Wessels cũng dành nhiều thời gian nhấn mạnh đến vị thế BRAK thật sự độc lập trong vận hành của thể chế tư pháp, cũng như cách thức để nâng cao năng lực tự quản của tổ chức luật sư.

TS. Ulrich Wessels chụp ảnh lưu niệm cùng Đoàn công tác VBF

Luật sư Phan Trung Hoài đã chân thành cám ơn sự đón tiếp trọng thị của đại diện BRAK, nhất là tình cảm của luật sư Ulrich Wessels đã dành cho Đoàn công tác VBF, đồng thời thông tin về một số kết quả hoạt động của VBF thời gian qua, trong đó nhấn mạnh đến quá trình đóng góp xây dựng và hoàn thiện pháp luật về luật sư. Các thành viên trong Đoàn đã đặt nhiều câu hỏi liên quan đến các tiêu chuẩn trở thành luật sư, chương trình đào tại và bồi dưỡng luật sư, mối quan hệ giữa Đoàn Luật sư Liên bang và 28 Đoàn Luật sư vùng, vấn đề quản lý và bảo vệ quyền lợi luật sư, mối quan hệ giữa bảo mật thông tin của khách hàng với trách nhiệm tố giác tội phạm của công dân… Đã quá 12 giờ trưa nhưng nhiều nội dung thảo luận vẫn chưa dừng lại, các thành viên trong Đoàn được BRAK tiếp tục trao đổi trong bữa ăn trưa tại nhà hàng với các món ăn được đặt tên theo các ngôn từ pháp lý như món “nhân chứng”, “biện pháp khẩn cấp tạm thời”, hoặc “thời gian nghỉ nghị án”… khá thú vị. Trong không khí chân tình và mến khách, đại diện VBF và BRAK đã bàn đến các khả năng hợp tác giữa tổ chức luật sư hai nước, trong đó chú trọng đến việc tạo điều kiện cho một số luật sư Việt Nam hàng năm có thể được hỗ trợ đào tạo, nâng cao kiến thức luật sư chuyên ngành tại các tổ chức hành nghề luật sư tại Đức.

Lâu đài cổ tại Posdam - Thủ phủ Tiểu bang Brandenburg, CHLB Đức...

(Ảnh: Thanh Nghĩa)

Không nghỉ trưa, các thành viên Đoàn công tác VBF quay trở lại trụ sở BRAK để tiếp tục nghe TS. Michael Malorny- Thẩm phán chủ toạ tại Toà án xử lý kỷ luật luật sư (Anwaltsgericht Berlin) giới thiệu về thẩm quyền xử lý kỷ luật luật sư. Đây là một trong những trọng tâm nghiên cứu của Đoàn công tác VBF trong chuyến thăm và làm việc tại Đức lần này. Luật sư Michael Malorny đã dành nhiều thời gian trình bày về các quy định liên quan đến xử lý kỷ luật luật sư, đặc biệt là cơ chế tài phán xử lý kỷ luật thông qua tổ chức “Toà án luật sư” cấp tiểu bang, cấp cao và tối cao liên bang. Ở Đức, các hình thức xử lý kỷ luật luật sư bao gồm khiển trách, cảnh cáo, phạt tiền (cao nhất lên tới 25.000 Eur), cấm hoạt động luật sư chuyên ngành trong một số lĩnh vực cụ thể từ 1- 5 năm và xoá tên khỏi danh sách Đoàn Luật sư.

TS. Michael Malorny và TS.Astrid Frense chụp hình lưu niệm với Đoàn công tác VBF vào chiều 11/7/2017

Sau khi Ban chủ nhiệm Đoàn Luật sư xem xét và quyết định hình thức kỷ luật, người bị kỷ luật có quyền khiếu nại, kháng cáo lên Toà án luật sư. Luật sư Michael Malorny đã nhiệt tình giới thiệu tổ chức và hoạt động của mô hình Toà án luật sư, trong đó phiên toà được và quy trình tố tụng được tổ chức giống như xét xử một vụ án, với bên công tố buộc tội và người bị kỷ luật có luật sư đại diện bảo vệ quyền lợi cho mình trước Hội đồng xét xử gồm các Thẩm phán là các luật sư được bổ nhiệm từ các Đoàn Luật sư và Đoàn Luật sư liên bang với thời hạn 5 năm (có thể tối đa thêm 5 năm). Trước khi phán quyết, Toà án luật sư sẽ xem xét các yếu tố tăng nặng, giảm nhẹ mức độ xử lý kỷ luật luật sư, hoàn cảnh và tình hình tài chính của luật sư bị kỷ luật, thái độ và nhận thức về sai phạm và đánh giá về hậu quả của hành vi vi phạm…

Kênh đào chảy qua thành phố Posdam...(Ảnh: Thanh Nghĩa)  

TS. Astrid Frense với tư cách là Chủ tịch Toà phúc thẩm luật sư Berlin trình bày chi tiết về hệ thống tổ chức của Toà án luật sư tại Đức, trong đó đề cập đến 2 Hội đồng xét xử của Toà án cấp cao (Berlin Lawyer’s Appeal), mỗi Hội đồng xét xử gồm 7 thành viên: 3 Thẩm phán, 3 Luật sư và 1 Thẩm phán là luật sư làm chủ toạ) thay nhau tham gia các phiên xử theo lịch không được xác định trước, nhằm giải quyết các yêu cầu kháng cáo hoặc xem xét đình chỉ vụ án do người vi phạm đã khắc phục hoặc các bên đã thoả thuận chấm dứt việc giải quyết… Toà án tối cao Liên bang (Federal Supreme Court) với Hội đồng gồm 5 Thẩm phán là luật sư, trong đó BRAK đề cử 2 người và Bộ Tư pháp đề cử 2 người cùng một Chánh án chủ trì xem xét vụ việc nếu có khiếu nại từ phía người bị kỷ luật đối với quyết định của Toà án luật sư cấp cao. Bà Astrid Frense đã giải đáp nhiều câu hỏi của các thành viên Đoàn công tác VBF về thẩm quyền và quy trình xử lý kỷ luật luật sư, vấn đề trách nhiệm đóng phí thành viên, thời hiệu và thời hạn xử lý kỷ luật.

Một góc phố bình yên ở Berlin (Ảnh: Hoàng Thuỷ)

Có thể nói, mô hình Toà án luật sư tại CHLB Đức là cơ chế tài phán xử lý kỷ luật luật sư khá độc đáo nhưng về bản chất là xác định thẩm quyền và quy trình xử lý kỷ luật dưới hình thức tổ chức như mô hình xét xử của Toà án (bổ nhiệm Thẩm phán từ Luật sư, quy tắc tố tụng theo tố tụng hình sự, tiến hành tại phòng xử án nằm trong hệ thống Toà án…). Mô hình này hoàn toàn tuân thủ nguyên tắc độc lập và không chịu sự ảnh hướng, tác động từ phía cơ quan Nhà nước. Những vấn đề được trao đổi, thảo luận giữa hai bên có ý nghĩa tham khảo trong quá trình hoàn thiện quy trình xử lý kỷ luật luật sư ở Việt Nam…

                                                                                                                                                                                       Hoài Phan

(Từ CHLB Đức)