Mấy tháng qua, sự cố môi trường từ Dự án của Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh 100% vốn Đài Loan (Dự án Formosa) thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận. Nhân dân cả nước quan tâm và theo dõi sát sao tình hình, đặc biệt là các động thái của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi xử lý sự cố này. Đến nay, tuy còn rất nhiều việc phải làm song bước đầu nguyên nhân sự cố môi trường hết sức nghiêm trọng này đã được xác định, thủ phạm Công ty Formosa Hà Tĩnh đã xin lỗi nhân dân và Chính phủ Việt Nam, đồng thời đang khắc phục hậu quả sự cố, bồi thường thiệt hại.

Ảnh hưởng của sự cố đến sinh kế, môi trường và phát triển của nước ta đã được rất nhiều đài, báo... nói đến. Nhưng từ góc nhìn của một luật sư, chúng ta một lần nữa thấy được tầm quan trọng của nghề luật sư trong thời kỳ hội nhập quốc tế, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta và những đóng góp không nhỏ của các luật sư đối với một vấn đề được cả thế giới quan tâm hiện nay, đó là việc bảo vệ môi trường.

Khi chúng ta thực hiện một dự án đầu tư (đặc biệt là đối với các dự án FDI), ngay từ khi có chủ trương đầu tư, lập báo cáo tiền khả thi rồi đến các giai đoạn tiếp sau của dự án, yêu cầu cần phải có một luật sư, một chuyên viên pháp lý, cố vấn pháp luật đều được các nhà đầu tư quan tâm, chú trọng. Nhà đầu tư làm chủ đầu tư dự án thường đăng thông tin hoặc qua các kênh khác nhau tuyển dụng cho được một luật sư vào vai trò chuyên viên pháp lý cho dự án. Điều này là rất cần thiết, vì trong giai đoạn đầu triển khai, các dự án cần rất nhiều thủ tục, giấy phép, nhà đầu tư phải tham chiếu rất nhiều quy định của pháp luật để dự án có tính pháp lý vững chắc - một yếu tố quan trọng góp phần quyết định sự thành công và tính bền vững về lâu dài cho dự án.

Là một luật sư đã có thời gian làm việc trong ban quản lý dự án đầu tư xây dựng với tư cách chuyên viên pháp lý, tôi nhận thấy chủ đầu tư hết sức coi trọng tiếng nói của luật sư khi làm việc cho dự án. Người luật sư phải hoạch định ra lộ trình thực hiện, các bước, các hình thức, thủ tục, các yêu cầu, điều kiện đầu tư cho dự án. Ngoài ra, người luật sư còn phải nắm bắt và triển khai được tất cả các yêu cầu về thủ tục cho một dự án. Nhiều người nói luật sư làm cho các dự án là những người đi “chạy dự án”, “chạy giấy phép” thực ra là chưa hiểu đúng về nghề luật sư trong lĩnh vực này. Để xin được các giấy phép cho một dự án quả là một nỗ lực không mệt mỏi của người luật sư. Qua đó, đòi hỏi họ phải hiểu và vận dụng sâu sát luật pháp đồng thời phải có tính quyết đoán rất cao. Đặc biệt là không được vận dụng sai, vận dụng liều pháp luật. Khi quyết định đầu tư, nhà đầu tư sẽ hỏi ngay người luật sư việc đó có được phép làm hay không, người luật sư phải có chính kiến, dám nêu quan điểm và trả lời các nhà đầu tư. Chủ đầu tư không cho phép một luật sư được chậm trễ khi trả lời. Ngoài ra, họ cũng yêu cầu luật sư của dự án phải trả lời chính xác nội dung họ cần. Điều đặc biệt quan trọng là ngoài những yếu tố về chuyên môn, về tính luật, tính pháp lý thì nhà đầu tư coi trọng người luật sư về phẩm chất, tính cách: sự trung thực, quyết đoán, lòng can đảm..., đó là những yếu tố quan trọng không kém một bản tư vấn mà luật sư gửi hoặc trao đối với nhà đầu tư.

Nói như vậy để thấy được rằng, vai trò của luật sư tư vấn trong một dự án rất quan trọng. Có thể khẳng định rằng nếu một luật sư có đủ bản lĩnh, vững vàng cả về chuyên môn lẫn phẩm chất thì dự án mà luật sư đó tư vấn có khả năng thành công rất cao. Trên thực tế, đằng sau mỗi dự án - đặc biệt là các dự án lớn đều có bóng dáng của luật sư tư vấn. Tôi cho rằng, sau nhiều năm hội nhập, chúng ta đã thu hút được rất nhiều dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài, sự thành công và phát triển bền vững của các dự án đó có công sức đóng góp rất lớn của đội ngũ luật sư, nhất là các luật sư tư vấn. Chúng tôi, trong điều kiện và năng lực của mình vẫn luôn luôn mong muốn được đóng góp công sức nhỏ bé vào sự thành công của mỗi nhà đầu tư, mỗi doanh nghiệp có dự án đầu tư đã yêu cầu chúng tôi tư vấn.

Tuy vậy, thực tế cũng tồn tại rất nhiều khác biệt, hậu quả môi trường nghiêm trọng như tại sự cố môi trường Formosa Hà Tĩnh vừa qua có nhiều nguyên nhân, nhất là nguyên nhân do chủ đầu tư gây ra. Song, dưới góc nhìn của một luật sư, tôi cũng nhận thấy vai trò tư vấn pháp luật của luật sư cho dự án này còn nhiều hạn chế. Có thể dự án Formosa không có luật sư tư vấn, hoặc ý kiến của luật sư tư vấn cho dự án đã bị bỏ qua khi triển khai dự án. Dù ở lý do nào đi nữa, thì chúng ta cũng hoàn toàn có thể thấy hậu quả nghiêm trọng do việc không xác định được tầm quan trọng của người luật sư cho dự án. Chủ đầu tư không cần luật sư hoặc không quan tâm đến ý kiến của luật sư, hoặc chỉ sử dụng luật sư như một chiếc bình phong, như hình thức nhằm che đậy sự vi phạm của mình thì sớm hay muộn hậu quả khôn lường sẽ xảy ra. Mặt khác, một luật sư không làm hết trách nhiệm, thiếu bản lĩnh trong khi hành nghề, không dám nói lên quan điểm chính đáng của mình để bảo vệ lợi ích chung - cũng là bảo vệ lợi ích lâu dài cho nhà đầu tư - khách hàng của họ thì sớm hay muộn luật sư đó cũng phải nếm trải thất bại thật sự cho bản thân mình.

Để không có những sự cố nghiêm trọng như sự cố Formosa, cũng đòi hỏi mỗi luật sư phải trau dồi đạo đức nghề nghiệp, chuyên môn, cập nhập kiến thức pháp luật, có bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng, không chạy theo lợi ích vật chất trước mắt mà tư vấn chung chung, bỏ mặc nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư nước ngoài. Người luật sư cũng cần hạn chế tư vấn những “thủ thuật”, “mánh khóe” kiểu lách luật. Đây là một hình thức tư vấn pháp luật có thể gây hậu quả khôn lường cho chính khách hàng của luật sư. Để chạy theo lợi ích vật chất trước mắt, có thể người luật sư đã vô tình gây ra hậu quả rất lớn sau này.

Sự cố môi trường Formosa Hà Tĩnh không phải là sự việc có nguyên nhân từ luật sư. Đó là điều chúng ta phải khẳng định. Hơn một lần nữa, chúng ta phải ghi nhận những đóng góp không biết mệt mỏi của các luật sư, nhất là những người trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực tư vấn đầu tư dự án đối với thành công hôm nay của các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Trước đây, hiện nay và sau này, những kinh nghiệm về tư vấn pháp luật của họ vẫn mãi là những bài học sinh động về nghề luật sư tư vấn đầu tư, tư vấn pháp luật. Họ vẫn sẽ phát triển và sẽ là những tấm gương để các luật sư trẻ, nhất là các luật sư muốn nuôi hy vọng được tư vấn pháp luật và phát triển sự nghiệp của mình cùng các nhà đầu tư và các doanh nghiệp.

Ước muốn phát triển nghề luật sư theo kịp trình độ khu vực và thế giới, nhất là trong giai đoạn hiện nay, luật sư phải đóng góp công sức vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước là một nhu cầu đúng đắn. Mỗi một dự án đầu tư, cả trong nước hay có vốn đầu tư nước ngoài khi đã có luật sư tham gia, mỗi luật sư cần nâng cao ý thức hành nghề hơn nữa, tư vấn pháp luật kịp thời và đầy đủ hơn nữa về pháp luật bảo vệ môi trường. Bảo vệ môi trường là bảo vệ giống nòi và sự tồn tại của chính chúng ta! Từ sự cố Formosa Hà Tĩnh, mỗi luật sư cần nhìn lại mình, với nghề tư vấn pháp luật chúng ta đã làm gì để sau này không phải hối tiếc khi những hậu quả khôn lường đã được báo trước vẫn xảy ra! Điều này đòi hỏi sự quyết tâm của mỗi luật sư cũng như sự quan tâm của các cơ quan nhà nước và của toàn dân. Có như vậy, mới mong giảm nhẹ và chất dứt hẳn những Formosa Hà Tĩnh sau này.