BÍ MẬT HỒ SƠ VỤ ÁN

09h:26, ngày 12/31/2015

Chuẩn bị bước sang năm mới, tưởng chừng công việc năm cũ tạm yên, nhưng giữa tiết trời nóng lạnh bất thường, lòng người cũng có nhiều suy tư, trăn trở với thời cuộc. Thông tin bây giờ đa dạng, nhiều chiều, không ai có thể đủ sức để đi thanh minh hay làm cho dư luận cảm nhận đầy đủ những khó khăn, vất vả của quá trình hành nghề luật sư trong những năm tháng qua. Bên cạnh bước chuyển mạnh mẽ của công tác xây dựng và hoàn thiện môi trường pháp lý cho luật sư tham gia tố tụng, vẫn còn đây đó những khác biệt trong nhìn nhận về chức năng xã hội của luật sư.

Khó khăn nhất là mấy chục năm qua, dường như lúc nào mình cũng như đang đi trên dây, với chiếc gậy làm thăng bằng chòng chành giữa các cơn gió tạt qua, thổi lại. Bên cạnh việc đối diện những thử thách vô cùng khắc nghiệt của đời sống và hành trình đi tìm công lý cho thân chủ cứ từng giây, từng phút áp vào cuộc sống của mình, mỗi luật sư khi bước vào nghề lại phải tự nhận thức mục tiêu và sứ mệnh nghề nghiệp mà mình theo đuổi. Trong điều kiện môi trường pháp lý chưa hoàn thiện, cách nhìn của xã hội về nghề luật sư còn nhiều khác biệt, điều quan trọng vẫn phải là cố gắng ý thức được vị thế nghề nghiệp của mình. Đó chính là sự dấn thân, rất cần bản lĩnh để bước vào cuộc đấu tranh vì sự thật khách quan, góp phần bảo vệ công lý, không thể bán mình vì bất cứ một áp lực hay quyền lợi nhỏ nhoi nào để làm những điều trái lương tâm và pháp luật.

Luật sư hành nghề trong điều kiện dư luận xã hội rất quan tâm, trước, trong và sau mỗi phiên tòa, các phóng viên, những người quan tâm đều cố gắng liên hệ với các luật sư để tìm hiểu thông tin về vụ án. Một trong những vấn đề thuộc về ứng xử và bắt buộc mỗi luật sư phải nhận thức là những thông tin, tài liệu, nhất là lời khai của các bị cáo, khách hàng của mình có được phép cung cấp, trao đổi cho người bên ngoài không liên quan đến vụ án không ? Thậm chí, ngay cả khi vụ án đang được đưa ra xét xử, những tài liệu nào mà luật sư không được phép công bố khi thực hiện việc bào chữa tại phiên tòa ? Là người thường hay viết lách, đi giảng bài, khi viện dẫn các vụ án cụ thể, bản án có hiệu lực pháp luật hay thông tin về cá nhân của khách hàng, tôi đều phải xin ý kiến bằng văn bản khách hàng đồng ý cho phép được sử dụng tư liệu, tài liệu, hình ảnh liên quan đến cá nhân của họ. Thật không dễ dàng để có sự đồng cảm, chia sẻ và khách hàng đồng ý cho luật sư như vậy, vì biến cố trong cuộc đời họ thật là khủng khiếp, không ai muốn khơi lại nỗi đau, càng không muốn cho người bên ngoài biết.

(Hình minh họa từ Internet)

Mỗi luật sư đều phải nằm lòng quy định của pháp luật để tránh rủi ro cho chính hoạt động nghề nghiệp của mình. Điểm (e) khoản 3 điều 58 BLTTHS 2003 quy định: “Không được tiết lộ bí mật điều tra mà mình biết được khi thực hiện việc bào chữa; không được sử dụng tài liệu đó ghi chép, sao chụp trong hồ sơ vụ án vào mục đích xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân”. Điều 124 quy định: “Trong trường hợp cần giữ bí mật điều tra, Điều tra viên, Kiểm sát viên phải báo trước cho người tham gia tố tụng, người chứng kiến không được tiết lộ bí mật điều tra. Việc báo này phải được ghi vào biên bản”. Điểm (c) khoản 1 điều 9 Luật Luật sư 2006 (sửa đổi năm 2012) quy định một trong những hành vi nghiêm cấm luật sư không được làm là: “Tiết lộ thông tin về vụ, việc, về khách hàng mà mình biết được trong khi hành nghề, trừ trường hợp được khách hàng đồng ý bằng văn bản hoặc pháp luật có quy định khác”.

Quy tắc 12 của Bộ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư của Liên đoàn Luật sư Việt Nam cũng quy định về giữ bí mật thông tin: “Luật sư có nghĩa vụ giữ bí mật thông tin của khách hàng khi thực hiện dịch vụ pháp lý và cả khi đó kết thúc dịch vụ đó, trừ trường hợp được khách hàng đồng ý hoặc theo quy định của pháp luật; luật sư có trách nhiệm yêu cầu các đồng nghiệp có liên quan và nhân viên của mình cam kết không tiết lộ những bí mật thông tin mà họ biết được và giải thích rõ nếu tiết lộ thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật”. Lần này trong BLTTHS sửa đổi năm 2015 đã có hẳn một quy định riêng tại điều 82 về đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án, trong đó nêu rõ sau khi đọc, ghi chép, sao chụp tài liệu, người bào chữa phải bàn giao nguyên trạng hồ sơ vụ án cho cơ quan đó cung cấp hồ sơ. Nếu để mất, thất lạc, hư hỏng tài liệu, hồ sơ vụ án thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Và đương nhiên, với những người tâm huyết, sống chết với nghề không thể tự đánh mất phẩm giá của mình để phục vụ cho mục đích riêng tư nào đó bằng cách cung cấp tài liệu, thông tin, bí mật điều tra, hồ sơ vụ án trái pháp luật hoặc không được sự chấp thuận của khách hàng. Nghĩ đến điều này trong một chiều cuối năm, tôi bỗng nhớ đến lời ghi trong lá thư của một khách hàng gửi cho tôi, rằng mọi thứ của cải, danh vọng có thể mất đi, nhưng điều không ai có thể lấy được là lòng tin và phẩm giá của mỗi con người. Hơn ai hết, nghề nghiệp đòi hỏi mỗi luật sư dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, có bị đẩy, ép vào bước đường cùng, cũng vẫn phải giữ vững bản lĩnh, tin vào lẽ phải và những điều tốt đẹp còn lại trên thế gian này. Tục ngữ cổ Trung Đông có câu: “Ngay cả lúc bầu trời tối đen nhất, vẫn sẽ có những ngôi sao sáng chiếu rọi khắp nơi…”. Những ngôi sao ấy chính là hy vọng. Có hy vọng vào những điều tử tế, ánh sáng từ những ngôi sao sẽ dẫn đường cho mỗi luật sư thực hành chức phận thiêng liêng của mình, cùng nhau vượt qua mọi khó khăn, trở ngại.

Báo Lao Động Cuối Tuần ra ngày 31/12/2015